Bebek ve çocuklarda egzama, ciltte kuruluk, kızarıklık, kaşıntı ve zaman zaman sulanma ile seyreden, kronik ya da tekrarlayıcı bir cilt hastalığıdır. Özellikle yaşamın ilk aylarından itibaren görülebilen egzama, hem bebeklerde hem de çocuklarda uyku düzenini, beslenmeyi ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir.
Bebeklik döneminde egzama genellikle yanaklar, alın, saçlı deri ve kol-bacak dış yüzlerinde ortaya çıkarken; çocukluk çağında dirsek içleri, diz arkaları ve boyun çevresi daha sık etkilenir. Hastalık dönem dönem alevlenebilir ve uygun bakım uygulanmadığında şikâyetler artabilir.
Bebek ve Çocuklarda Egzama Neden Olur?
Bebek ve çocuklarda egzama, tek bir nedene bağlı olarak ortaya çıkmaz. Çoğu vakada hastalığın gelişiminde genetik yatkınlık, bağışıklık sistemi hassasiyeti ve çevresel tetikleyiciler birlikte rol oynar. Bu faktörlerin bir araya gelmesi, cildin koruyucu bariyerinin zayıflamasına ve dış etkenlere karşı daha savunmasız hâle gelmesine yol açar.
1️⃣ Genetik Yatkınlık
Egzama, özellikle ailesinde alerjik hastalık öyküsü bulunan çocuklarda daha sık görülür.
Anne veya babada;
- Astım
- Alerjik rinit (saman nezlesi)
- Egzama öyküsü
varsa, bebekte egzama gelişme riski artar. Bu durum, genetik olarak cilt bariyerinin daha geçirgen olmasından kaynaklanır.
2️⃣ Cilt Bariyerinin Zayıf Olması
Sağlıklı bir cilt, dış etkenlere karşı güçlü bir bariyer oluşturur. Ancak egzamalı bebek ve çocuklarda:
- Cilt daha kolay su kaybeder
- Kuruluk artar
- Tahriş edici maddeler cilde daha rahat nüfuz eder
Bu durum kaşıntı, kızarıklık ve iltihaplanmaya zemin hazırlar.
3️⃣ Bağışıklık Sisteminin Hassasiyeti
Egzamalı çocuklarda bağışıklık sistemi, normalde zararsız olan maddelere karşı aşırı tepki verebilir. Bu da ciltte iltihaplanmaya ve belirtilerin artmasına neden olur. Özellikle bebeklik döneminde bağışıklık sistemi henüz tam olgunlaşmadığı için egzama daha sık görülebilir.
4️⃣ Çevresel Tetikleyiciler
Bazı çevresel faktörler egzamanın ortaya çıkmasını veya alevlenmesini kolaylaştırır:
- Deterjan ve yumuşatıcı kalıntıları
- Parfümlü sabun ve şampuanlar
- Yünlü ve sentetik kıyafetler
- Aşırı sıcak veya soğuk hava
- Terleme
- Ev tozu akarları
Bu etkenlerle temas, ciltte tahrişi artırarak egzama şikâyetlerini şiddetlendirebilir.
5️⃣ Besin Alerjileri (Özellikle Bebeklerde)
Bazı bebeklerde:
- İnek sütü proteini
- Yumurta
- Buğday
- Kuruyemişler
gibi besinler egzama belirtilerini tetikleyebilir. Ancak her egzamalı bebekte besin alerjisi bulunmaz. Bu nedenle, doktor önerisi olmadan besin kısıtlaması yapılmamalıdır.
Bebek ve Çocuklarda Egzama Belirtileri Nelerdir?
Bebek ve çocuklarda egzama belirtileri, yaşa ve egzamanın şiddetine göre farklılık gösterebilir. En belirgin ortak özellik ise ciltte kuruluk ve yoğun kaşıntıdır. Kaşıntı arttıkça çocuk huzursuzlaşabilir, uyku problemleri ortaya çıkabilir ve ciltte tahriş derinleşebilir.
Genel Egzama Belirtileri
Bebek ve çocuklarda en sık görülen belirtiler şunlardır:
- Ciltte kuruluk ve pullanma
- Kızarıklık
- Şiddetli kaşıntı
- Ciltte pürüzlü ve kalınlaşmış görünüm
- Bazı dönemlerde sulanma veya kabuklanma
Kaşıma sonucu cilt bütünlüğü bozulabilir ve ikincil enfeksiyon riski artabilir.
Bebeklerde Egzama Belirtileri
Bebeklerde egzama genellikle ilk 6 ay içinde ortaya çıkar.
En sık görülen bölgeler:
- Yanaklar
- Alın
- Saçlı deri
- Kulak arkası
- Kol ve bacakların dış yüzleri
Bebeklerde dikkat çeken belirtiler:
- Sürekli yüzünü kaşıma veya sürtme
- Beslenme sırasında huzursuzluk
- Gece sık uyanma
- Yanaklarda belirgin kızarıklık ve kuruluk
Çocuklarda Egzama Belirtileri
Çocukluk çağında egzama daha çok kıvrım bölgelerinde görülür.
Sık etkilenen alanlar:
- Dirsek içleri
- Diz arkaları
- Boyun çevresi
- El ve ayak bilekleri
Çocuklarda:
- Kaşıntı genellikle daha yoğundur
- Cilt kalınlaşması (likenifikasyon) görülebilir
- Uzun süren egzamalarda renk değişiklikleri oluşabilir
Ne Zaman Daha Ciddi Kabul Edilmelidir?
Aşağıdaki durumlarda mutlaka doktora başvurulmalıdır:
- Kaşıntı uyku düzenini bozuyorsa
- Ciltte sarı kabuklanma veya akıntı varsa
- Ateş eşlik ediyorsa
- Evde uygulanan bakımlara rağmen şikâyetler artıyorsa
Bebek ve Çocuklarda Egzama Türleri Nelerdir?
Bebek ve çocuklarda egzama, tek tip bir hastalık değildir. Klinik özelliklerine ve ortaya çıkış nedenlerine göre farklı türlere ayrılır. Egzama türünün doğru belirlenmesi, uygulanacak tedavinin başarısı açısından büyük önem taşır.
1️⃣ Atopik Dermatit (En Sık Görülen Tür)
Atopik dermatit, bebek ve çocuklarda en sık rastlanan egzama türüdür. Genellikle kronik seyirlidir ve dönem dönem alevlenmeler gösterebilir.
Özellikleri:
- Şiddetli kaşıntı
- Ciltte yoğun kuruluk
- Bebeklerde yanak ve saçlı deride başlama eğilimi
- Çocuklarda dirsek içi ve diz arkalarında görülme
Alerjik hastalık öyküsü olan ailelerde daha sık görülür ve çoğu çocukta yaş ilerledikçe şikâyetler hafifleyebilir.
2️⃣ Kontakt Dermatit
Kontakt dermatit, cildin tahriş edici veya alerjik bir maddeyle temas etmesi sonucu ortaya çıkar.
Sık tetikleyiciler:
- Deterjan kalıntıları
- Sabun ve şampuanlar
- Islak mendiller
- Metal aksesuarlar (nikel vb.)
Belirtiler:
- Temas edilen bölgede sınırlı kızarıklık
- Kaşıntı ve yanma hissi
- Ciltte kabarma veya pullanma
Temas kesildiğinde belirtiler genellikle hızla azalır.
3️⃣ Seboreik Dermatit (Konak)
Seboreik dermatit, özellikle yenidoğan ve küçük bebeklerde görülür. Halk arasında “konak” olarak bilinir.
En sık görülen bölgeler:
- Saçlı deri
- Kaşlar
- Kulak arkası
- Boyun kıvrımları
Ayırt edici özellik:
- Yağlı ve sarı kabuklanmalar
- Genellikle kaşıntı hafiftir veya yoktur
Çoğu vakada kendiliğinden düzelme eğilimindedir.
Egzama Türleri Arasındaki Temel Farklar
Özellik | Atopik Dermatit | Kontakt Dermatit | Seboreik Dermatit |
Kaşıntı | Çok şiddetli | Orta | Hafif |
Süre | Kronik | Temasla sınırlı | Geçici |
En sık yaş | Bebek & çocuk | Her yaş | Yenidoğan |
Görülme alanı | Kıvrım bölgeleri | Temas alanı | Saçlı deri |
Bebek ve Çocuklarda Egzama Bulaşıcı mı?
Hayır, bebek ve çocuklarda egzama bulaşıcı değildir. Egzama; bakteri, virüs veya mantar kaynaklı bir hastalık olmadığı için temas yoluyla başka bir çocuğa ya da yetişkine geçmez.
Bu durum, özellikle kreş ve okul çağındaki çocukların aileleri için büyük bir endişe kaynağıdır. Ancak egzamalı bir çocuğun:
- Arkadaşlarıyla oynamasında
- Aynı ortamda bulunmasında
- Aynı oyuncakları kullanmasında
herhangi bir bulaş riski yoktur.
Peki Neden Bulaşıcı Gibi Görünebilir?
Egzama bazı dönemlerde:
- Kızarıklığın artması
- Sulanma ve kabuklanma
- Ciltte belirgin tahriş
ile seyredebilir. Bu görünüm, özellikle enfeksiyonla karıştırılabilir. Ancak egzamanın kendisi bulaşıcı değildir.
Önemli:
Kaşıma sonucu cilt bütünlüğü bozulursa, ikincil bakteriyel enfeksiyonlar gelişebilir. Bu enfeksiyonlar bulaşıcı olabilir, fakat bu durum egzamanın değil, gelişen enfeksiyonun sonucudur.
Ailelerin En Çok Merak Ettiği Sorular
- Egzamalı çocuk okula gidebilir mi? → Evet
- Kardeşlerine geçer mi? → Hayır
- Aynı havluyu kullanmak riskli mi? → Egzama için hayır, hijyen için önerilmez
Bebek ve Çocuklarda Egzama Nasıl Geçer?
Bebek ve çocuklarda egzamanın tamamen ve kalıcı olarak tek seferde geçmesi her zaman mümkün olmayabilir. Ancak doğru tedavi, düzenli cilt bakımı ve tetikleyicilerden kaçınma ile şikâyetler büyük ölçüde kontrol altına alınabilir ve alevlenmeler belirgin şekilde azaltılabilir.
Egzama tedavisinin temel amacı:
- Cilt bariyerini onarmak
- Kaşıntıyı azaltmak
- Alevlenmeleri önlemek
- Çocuğun yaşam kalitesini artırmaktır
Düzenli ve Doğru Nemlendirme
Egzamalı ciltte en önemli problem kuruluk ve bariyer kaybıdır. Bu nedenle nemlendirme, tedavinin vazgeçilmez parçasıdır.
Nemlendirici kullanırken:
- Parfümsüz ve renksiz ürünler tercih edilmelidir
- Günde en az 2–3 kez uygulanmalıdır
- Banyodan sonraki ilk 3 dakika içinde sürülmelidir
Nemlendirici düzenli kullanıldığında:
- Kaşıntı azalır
- Alevlenme sıklığı düşer
- Kortizonlu krem ihtiyacı azalabilir
Banyo ve Cilt Temizliği Nasıl Olmalı?
Yanlış banyo alışkanlıkları egzama belirtilerini artırabilir.
Doğru banyo önerileri:
- Ilık su tercih edilmeli (sıcak su kullanılmamalı)
- Banyo süresi 5–10 dakika ile sınırlandırılmalı
- Sabun yerine nazik, sabunsuz temizleyiciler kullanılmalı
- Lif ve kese kullanılmamalı
Banyo sonrası cilt havluyla ovalanmadan, nazikçe kurulanmalıdır.
Doktorun Önerdiği İlaç Tedavileri
Alevlenme dönemlerinde yalnızca nemlendirici yeterli olmayabilir. Bu durumda doktorlar bazı tedaviler önerebilir:
Yaygın kullanılan tedaviler:
- Kortizon içeren kremler:
Kısa süreli ve kontrollü kullanıldığında güvenlidir. - Kortizon içermeyen anti-inflamatuar kremler:
Özellikle hassas bölgelerde tercih edilebilir. - Kaşıntı azaltıcı tedaviler:
Uyku kalitesini artırmaya yardımcı olur.
Uyarı:
Doktor önerisi olmadan krem veya ilaç kullanılmamalıdır.
Evde Uygulanabilecek Destekleyici Bakımlar
Tıbbi tedaviye ek olarak bazı günlük önlemler egzama kontrolünü kolaylaştırır:
- Pamuklu ve yumuşak kıyafetler tercih edilmeli
- Yünlü ve sentetik giysilerden kaçınılmalı
- Çamaşırlar ekstra durulama ile yıkanmalı
- Oda çok sıcak ve kuru olmamalı
- Tırnaklar kısa tutulmalı (kaşıma hasarını azaltmak için)
Beslenme ve Egzama İlişkisi
Her egzamalı çocukta besin alerjisi yoktur. Ancak bazı bebeklerde belirli gıdalar belirtileri artırabilir.
Önemli noktalar:
- Kendi kendine diyet kısıtlaması yapılmamalı
- Şüpheli durumlarda alerji uzmanına başvurulmalı
- Anne sütü alan bebeklerde annenin diyeti doktor kontrolünde düzenlenmelidir
Egzama Ne Kadar Sürede Geçer?
Bu sorunun cevabı çocuktan çocuğa değişir:
- Bazı bebeklerde birkaç ay içinde belirgin düzelme görülür
- Bazılarında okul çağına kadar devam edebilir
- Düzenli bakım yapılan çocuklarda şikâyetler genellikle hafifler
Erken ve doğru yaklaşım, uzun vadeli kontrol için çok önemlidir.
Bebek ve Çocuklarda Egzama İçin Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Bebek ve çocuklarda egzama çoğu zaman düzenli bakım ve uygun tedaviyle kontrol altına alınabilir. Ancak bazı durumlarda evde uygulanan yöntemler yeterli olmaz ve mutlaka bir doktora başvurulması gerekir. Erken dönemde uzman değerlendirmesi, hem çocuğun konforunu artırır hem de olası komplikasyonların önüne geçer.
Mutlaka Doktora Başvurulması Gereken Durumlar
Aşağıdaki belirtilerden biri veya birkaçı varsa, gecikmeden bir çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanına veya dermatoloji uzmanına başvurulmalıdır:
Şiddetli ve Kontrol Edilemeyen Kaşıntı
- Kaşıntı nedeniyle çocuk uyuyamıyorsa
- Bebek sürekli huzursuz ve ağlıyorsa
- Kaşıma sonucu ciltte yaralar oluşuyorsa
Bu durumlar, daha güçlü tedavi ihtiyacını gösterebilir.
Ciltte Enfeksiyon Belirtileri
Egzamalı ciltte enfeksiyon gelişimi daha kolaydır. Aşağıdaki bulgular uyarıcıdır:
- Sarı renkli kabuklanma
- Akıntı ve kötü koku
- Ani kızarıklık artışı
- Ciltte ağrı veya hassasiyet
Bazı durumlarda antibiyotikli tedaviler gerekebilir.
Evde Bakım ve Nemlendirmeye Rağmen Düzelme Olmaması
- Düzenli nemlendirici kullanımına rağmen şikâyetler azalmıyorsa
- Egzama giderek yayılıyorsa
- Alevlenmeler çok sık tekrar ediyorsa
Bu durum, tedavinin yeniden planlanmasını gerektirir.
Ateş veya Genel Durum Bozukluğu Eşlik Ediyorsa
Egzama tek başına ateşe neden olmaz.
Egzama belirtilerine ateş, halsizlik veya iştahsızlık eklenirse mutlaka değerlendirilmelidir.
Besin Alerjisinden Şüpheleniliyorsa
- Belirli bir gıdadan sonra egzama artıyorsa
- Cilt bulgularına kusma, ishal veya hırıltı eşlik ediyorsa
Bu durumda alerji açısından ileri tetkik gerekebilir. Doktor önerisi olmadan diyet kısıtlaması yapılmamalıdır.
Erken Doktora Gitmenin Faydaları
- Doğru egzama türü belirlenir
- Gereksiz ilaç kullanımının önüne geçilir
- Alevlenmeler daha hızlı kontrol altına alınır
- Ailenin bakım konusunda bilinçlenmesi sağlanır
Bazı bebeklerde egzama belirtileri birkaç ay içinde belirgin şekilde azalabilir ve tamamen kaybolabilir. Bazı çocuklarda ise okul çağına kadar dönemsel alevlenmeler görülebilir. Düzenli cilt bakımı yapılan çocuklarda şikâyetler genellikle hafifler.
Egzama hayati tehlike oluşturan bir hastalık değildir. Ancak şiddetli kaşıntı, uyku bozukluğu ve enfeksiyon gelişimi çocuğun yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle kontrol altında tutulması önemlidir.
Bebeklerde egzama tedavisinde genellikle:
- Parfümsüz nemlendiriciler
- Doktorun önerdiği medikal kremler
kullanılır. Doktor önerisi olmadan kortizonlu krem kullanılmamalıdır.
Anne sütü tek başına egzama nedeni değildir. Aksine, anne sütü bağışıklık sistemini destekleyerek egzama riskini azaltabilir. Nadir durumlarda annenin tükettiği bazı besinler dolaylı etki gösterebilir; bu durum doktor tarafından değerlendirilmelidir.
Evet. Aksine, doğru şekilde yapılan banyo egzamalı cilt için faydalıdır.
- Ilık su kullanılmalı
- Banyo süresi kısa tutulmalı
Sonrasında mutlaka nemlendirici sürülmelidir
Hayır. Bebek ve çocuklarda egzama bulaşıcı değildir.
Temas, ortak oyuncak veya aynı ortamda bulunma ile başkasına geçmez.
Bazı destekleyici uygulamalar (doğru nemlendirme, tahriş edicilerden kaçınma) fayda sağlayabilir. Ancak bitkisel ürünler veya kulaktan dolma yöntemler, doktor önerisi olmadan uygulanmamalıdır.
Egzama genellikle:
- Kış aylarında (soğuk ve kuru hava nedeniyle)
- Aşırı terleme olan sıcak havalarda
alevlenme eğilimi gösterebilir.
Çocuğunuzun Cildi Özel İlgi İster
Egzama, sabır ve süreklilik gerektiren bir durumdur. Doğru bakım, düzenli takip ve uzman desteğiyle çocuğunuzun cildi sağlıklı bir görünüme kavuşabilir.
👉 Uzman Desteği Alın
Bebeğinizde veya çocuğunuzda egzama belirtileri mi var?
Doğru tanı ve kişiye özel tedavi için uzman ekibimizle iletişime geçin.