Çocuklarda Alerjik Nezle Belirtileri Nelerdir?

Alerjik nezle belirtileri, çocuğun yaşına ve alerjene maruz kalma süresine göre değişebilir. Ancak en önemli özellik, şikâyetlerin uzun sürmesi ve tekrarlayıcı olmasıdır.

Çoğu aile belirtileri şu şekilde tarif eder:

“Çocuğum sürekli nezle ama bir türlü geçmiyor.”

İşte bu cümle, alerjik nezle için en tipik ipuçlarından biridir.

Bebeklerde Alerjik Nezle Belirtileri

Bebekler şikâyetlerini ifade edemedikleri için belirtiler dolaylıdır:

• Uzun süreli burun tıkanıklığı
• Şeffaf, sulu burun akıntısı
• Emme sırasında sık sık duraksama
• Uyku sırasında huzursuzluk
• Horlama benzeri sesler
• Ağızdan nefes alma
• Sık sık burun kaşıma (burnunu ovuşturma)

📌 Ateşin eşlik etmemesi ve burun akıntısının haftalarca sürmesi, alerjik nezle açısından önemli bir göstergedir.

Okul Öncesi ve Okul Çağı Çocuklarında Belirtiler

Bu yaş grubunda belirtiler daha net ortaya çıkar:

• Arka arkaya gelen hapşırma nöbetleri
• Sürekli burun akıntısı veya tıkanıklık
• Burun kaşıntısı
• Gözlerde kaşıntı, kızarıklık ve sulanma
• Geniz akıntısı
• Boğaz temizleme ihtiyacı
• Kuru veya balgamlı öksürük (özellikle gece)

Alerjik nezleli çocuklarda gece öksürüğü, astım gelişimi açısından da dikkatle değerlendirilmelidir.

Gece Belirtileri Neden Önemlidir?

Alerjik nezlede belirtiler çoğu zaman gece ve sabaha karşı artar.

Bunun nedeni:

• Burun mukozasında artan ödem
• Geniz akıntısının artması
• Yatış pozisyonunun etkisi

Gece görülebilecek belirtiler:

• Burun tıkanıklığı nedeniyle sık uyanma
• Horlama
• Ağızdan nefes alma
• Sabahları yorgun uyanma

Bu durum çocuğun:

• Uyku kalitesini
• Gün içindeki dikkatini
• Okul başarısını

olumsuz etkileyebilir.

Alerjik Nezlede Sık Görülen Ek Bulgular

Bazı belirtiler ebeveynler tarafından fark edilmez ama oldukça tipiktir:

• Alerjik selam: Burnu yukarı doğru silme hareketi
• Göz altlarında morluk (alerjik shiner)
• Sürekli ağzı açık dolaşma
• Gün içinde halsizlik

Bu bulgular, alerjik nezlenin kronikleştiğinin göstergesi olabilir.

Ne Zaman Alerjik Nezleden Şüphelenilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa alerjik nezle mutlaka düşünülmelidir:

• Burun akıntısı 10–14 günden uzun sürüyorsa
• Ateş yoksa
• Şikâyetler mevsimsel olarak artıyorsa
• Evde hayvan, halı, peluş oyuncak fazlaysa
• Ailede alerjik hastalık öyküsü varsa

Alerjik Nezle ile Soğuk Algınlığı Nasıl Ayırt Edilir?

Bebek ve çocuklarda alerjik nezlenin en sık geç fark edilme nedeni, belirtilerinin soğuk algınlığı (nezle) ile karıştırılmasıdır.
Birçok aile şu cümleyi kurar:

“Doktora gidiyoruz, geçiyor gibi oluyor ama sonra yine başlıyor.”

Bu durum çoğu zaman enfeksiyon değil, alerjik nezle düşündürür.

Temel Fark Nerede?

📌 10 günden uzun süren, ateşsiz burun akıntısı alerjik nezle açısından mutlaka değerlendirilmelidir.

Bebeklerde Ayırt Etmek Neden Daha Zor?

Bebeklerde:

• Ateş her zaman görülmeyebilir
• Burun akıntısı enfeksiyonda da sulu olabilir
• Hapşırma fizyolojik sanılabilir

Ancak şu durumlar alerjik nezle lehinedir:

• Burun akıntısı haftalarca sürüyorsa
• Aynı belirtiler sık sık tekrar ediyorsa
• Emme sırasında nefes almakta zorlanıyorsa
• Geceleri ağızdan nefes alıyorsa
• Ailede alerjik hastalık öyküsü varsa

Gece Belirtileri Ayırt Edici Bir İpuçudur

Alerjik nezlede belirtiler:

• Gece artar
• Sabah erken saatlerde daha belirgindir

Soğuk algınlığında ise:

• Gün içinde dalgalanır
• Genellikle birkaç gün içinde geriler

Gece burun tıkanıklığı + horlama + ağızdan nefes alma, alerjik nezle için güçlü bir göstergedir.

“Sürekli Üşütüyor” Denen Çocuklar

Alerjik nezleli çocuklar genellikle:

• Yılda çok sayıda üst solunum yolu enfeksiyonu geçiriyormuş gibi görünür
• Aslında burun mukozası sürekli ödemli olduğu için virüslere daha açık hale gelir

Bu nedenle:

Alerjik nezle, dolaylı olarak enfeksiyon sıklığını da artırabilir.

Yanlış Tedavinin Sonuçları

Alerjik nezle, enfeksiyon sanılıp:

• Gereksiz antibiyotik kullanılırsa
• Sorun kaynağı ortadan kaldırılmadığı için
• Şikâyetler kronikleşir

Uzun vadede:

• Sinüzit
• Orta kulak iltihabı
• Astım gelişimi

riski artabilir.

Alerjik Nezle Neden Olur? 

Alerjik nezle, basit bir burun hassasiyeti değildir.
Bu hastalığın temelinde, çocuğun bağışıklık sisteminin zararsız çevresel maddelere karşı aşırı ve yanlış bir yanıt vermesi yatar.

Normalde bağışıklık sistemi bakteri ve virüslerle savaşmak için çalışır. Ancak alerjik yapıya sahip çocuklarda bağışıklık sistemi;
polen, ev tozu, hayvan tüyü gibi aslında zararsız maddeleri tehdit olarak algılar ve burun mukozasında sürekli bir iltihaplanma süreci başlar.

Bu süreç akut değil, kroniktir. İşte alerjik nezleyi “geçmeyen nezle” yapan temel fark da budur.

Alerjik Nezlenin Temel Mekanizması 

Alerjen burun yoluyla vücuda girdiğinde:

1. Bağışıklık sistemi bu maddeyi tanır
2. IgE adı verilen alerji antikorları devreye girer
3. Histamin ve benzeri maddeler salınır
4. Burun mukozasında:

Şişme, akıntı, kaşıntı ve hapşırma

ortaya çıkar.

Bu süreç alerjenle temas devam ettikçe sürer.  Bu nedenle belirtiler günler değil, haftalar–aylar boyunca devam edebilir.

Bebek ve Çocuklarda En Sık Alerjik Nezle Nedenleri

Alerjik nezle nedenleri çocuğun yaşına ve yaşam ortamına göre değişir.

Ev Tozu Akarları (En Sık Neden)

Özellikle bebekler ve küçük çocuklar için en önemli alerjen ev tozu akarlarıdır.

• Ev tozu akarları:
• Halılarda
• Yatak, yorgan, yastıkta
• Peluş oyuncaklarda
• Perdelerde

yoğun olarak bulunur.

Neden Bu Kadar Etkilidir?

• Mikroskobik canlılardır
• Nemli ve sıcak ortamları severler
• Ev içinde yıl boyunca bulunurlar

Bu nedenle ev tozu alerjisine bağlı alerjik nezle mevsimsel değil, yıl boyu süren belirtilerle kendini gösterir.

Polenler (Mevsimsel Alerjik Nezle)

Polen alerjisi genellikle:

• 5 yaş sonrası çocuklarda
• İlkbahar ve yaz aylarında

daha sık görülür.

En sık sorumlu polenler:

• Ağaç polenleri (ilkbahar başı)
• Çayır ve ot polenleri (ilkbahar–yaz)
• Yabani ot polenleri (yaz sonu–sonbahar)

Polen Alerjisinin Tipik Özellikleri

• Belirtiler belirli aylarda ortaya çıkar
• Göz kaşıntısı ve sulanma daha belirgindir
• Dış ortamda artar

“Her bahar aynı dönemde nezle oluyor” ifadesi polen alerjisi için çok tipiktir.

Hayvan Tüyü ve Deri Döküntüleri

Kedi, köpek gibi evcil hayvanlar:

• Tüylerinden çok
• Deri döküntüleri ve tükürükleri

nedeniyle alerjik nezleye yol açabilir.

Önemli nokta:

Alerji, hayvanın tüy uzunluğuyla ilgili değildir.
Kısa tüylü hayvanlar da alerji yapabilir.

Bebeklik döneminde:

• Evde hayvan varsa
• Burun tıkanıklığı sürekliyse

alerjik nezle mutlaka değerlendirilmelidir.

Küf Mantarları

Nemli evler, özellikle:

• Banyolar
• Bodrum katları
• İyi havalandırılmayan odalar

küf mantarları için uygun ortamlardır.

Küf alerjisi olan çocuklarda:

• Şikâyetler evde artar
• Nemli ortamlarda belirginleşir
• Yağışlı havalarda kötüleşebilir

Sigara Dumanı ve Hava Kirliliği (Tetikleyici Faktörler)

Sigara dumanı alerjen değildir, ancak:

• Burun mukozasını tahriş eder
• Alerjik yanıtı şiddetlendirir
• Tedaviye yanıtı azaltır

Alerjik nezleli çocukların bulunduğu ortamda sigara kesinlikle olmamalıdır.

Neden Bazı Çocuklarda Alerjik Nezle Gelişir?

Her çocuk aynı çevrede yaşamasına rağmen neden bazıları alerjik olur?

Bunun üç ana nedeni vardır:

Genetik Yatkınlık

Anne veya babada alerji varsa risk artar.

Erken Yaşam Faktörleri

• Sezaryen doğum
• Antibiyotiklerin sık kullanımı
• Erken dönemde sigara dumanına maruziyet

Çevresel Maruziyet

• Kapalı alan yaşamı
• Ev içi alerjen yoğunluğu

Önemli Bir Gerçek

Alerjik nezle:

• “Basit bir burun hastalığı” değildir
• Tedavi edilmezse:
  
  
  • Sinüzit
    
    
  • Orta kulak problemleri
    
    
  • Astım
    
    

riskini artırır.

Bu nedenle nedenin doğru saptanması, tedavinin en önemli basamağıdır.

Bebek ve Çocuklarda Alerjik Nezle Tanısı Nasıl Konur?

Alerjik nezlede en büyük sorunlardan biri yanlış tanı veya geç tanıdır. Çünkü belirtiler uzun süre “geçmeyen nezle”, “sık üşütme” veya “geniz eti” olarak yorumlanabilir. Oysa alerjik nezle, doğru şekilde değerlendirilmediğinde yıllarca fark edilmeden ilerleyebilir.

Bu nedenle tanı süreci;

• çocuğun yaşı
  
• belirtilerin süresi
  
• aile öyküsü
  
• çevresel faktörler
  

birlikte ele alınarak yapılmalıdır.

Alerjik Nezlede Tanı Neden Zordur?

Alerjik nezle tanısı zor olabilir çünkü:

• Belirtiler enfeksiyonlara çok benzer
• Bebekler kendini ifade edemez
• Alerji testleri her yaşta aynı güvenilirlikte değildir
• Bazı çocuklarda testler negatif olsa bile klinik tablo alerjiyi düşündürür

Bu nedenle tanı tek bir teste bakılarak değil, bütüncül değerlendirme ile konur.

Tanının İlk ve En Önemli Basamağı:

Alerjik nezle tanısında en değerli bilgi, çoğu zaman ailenin anlattıklarıdır.

Bir çocuk alerjik nezle açısından değerlendirilirken şu sorular mutlaka sorulmalıdır:

• Burun akıntısı ne zamandır var?
• Şikâyetler mevsimsel mi, yıl boyu mu?
• Ateş eşlik ediyor mu?
• Gece burun tıkanıklığı var mı?
• Çocuk ağızdan nefes alıyor mu?
• Evde halı, peluş oyuncak, evcil hayvan var mı?
• Ailede alerjik hastalık öyküsü var mı?

“Aylarca geçmeyen, ateşsiz burun akıntısı”, alerjik nezle için en güçlü klinik ipuçlarından biridir.

Fizik Muayenede Nelere Bakılır?

Muayene sırasında hekim şu bulgulara özellikle dikkat eder:

• Burun içi mukozanın soluk ve ödemli görünümü
• Şeffaf burun akıntısı
• Geniz akıntısı
• Ağızdan nefes alma
• Göz altlarında morluk (alerjik shiner)
• Burun sırtında yatay çizgi (alerjik selam bulgusu)

Bu bulguların bir arada olması, alerjik nezle tanısını güçlü şekilde destekler.

Bebeklerde Alerjik Nezle Tanısı Nasıl Konur?

1 Yaş Altı Bebeklerde Özel Durum

1 yaş altındaki bebeklerde:

• Alerji testleri sınırlı bilgi verir
• Bağışıklık sistemi henüz tam olgunlaşmamıştır

Bu nedenle tanı çoğu zaman:

• Klinik bulgular
• Aile öyküsü
• Çevresel maruziyet

üzerinden konur.

Bu yaş grubunda “test negatif → alerji yok” demek doğru değildir.

Alerji Testleri: Hangisi, Ne Zaman?

Deri Prick Testi

En sık kullanılan alerji testidir.

Nasıl yapılır?

• Deriye küçük damlalar halinde alerjenler uygulanır
• Çok yüzeysel çizikler atılır
• 15–20 dakika sonra değerlendirilir

Avantajları:

• Hızlı sonuç
• Uygun maliyet
• Güvenilir

Dezavantajları:

• 2 yaş altı çocuklarda duyarlılığı düşüktür
• Antihistaminik kullanımı sonucu etkileyebilir

Genellikle 2–3 yaş sonrası daha sağlıklı sonuç verir.

Kandan Alerji Testleri (Spesifik IgE)

Kandan bakılan alerji testleri, özellikle küçük çocuklarda tercih edilebilir.

Avantajları:

• Yaş sınırlaması yoktur
• Antihistaminik kullanımı sonucu etkilemez
• Bebeklerde uygulanabilir

Dezavantajları:

• Her pozitif sonuç klinik anlam taşımaz
• Tek başına tanı koydurmaz

📌 Kanda alerji pozitifliği, klinik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.

Neden Her Pozitif Test Alerji Demek Değildir?

Bu çok önemli bir noktadır.

Bir çocukta:

• Test pozitif
• Ama hiçbir belirti yok
  

ise bu duruma “duyarlanma” denir, hastalık anlamına gelmez.

Tam tersi de mümkündür:

• Test negatif
• Ama çocukta tipik alerjik nezle bulguları vardır

Bu durumda tanı klinik olarak konur.

Bu yüzden alerjik nezle tanısı laboratuvar değil, klinik tanıdır.

Alerjik Nezle ile Karışan Durumlar

Tanı sürecinde şu hastalıklarla ayırıcı tanı yapılmalıdır:

• Sık viral üst solunum yolu enfeksiyonları
• Adenoid (geniz eti) büyümesi
• Sinüzit
• Non-alerjik rinit
• Yabancı cisim (özellikle tek taraflı akıntıda)

Yanlış tanı, yanlış tedaviye ve gereksiz antibiyotik kullanımına yol açabilir.

Ne Zaman Mutlaka Alerji Değerlendirmesi Yapılmalı?

Aşağıdaki durumlar varsa çocuk mutlaka alerjik nezle açısından değerlendirilmelidir:

• Burun akıntısı 3–4 haftadan uzun sürüyorsa
• Ateş eşlik etmiyorsa
• Gece belirtileri belirginse
• Yılda çok sık “nezle” geçiriyorsa
• Ailede alerjik hastalık öyküsü varsa

Bebek ve Çocuklarda Alerjik Nezle Tedavisi

Alerjik nezle tedavisinde en önemli nokta şudur:  Amaç sadece burun akıntısını kesmek değil, hastalığı kontrol altına almaktır.

Alerjik nezle:

• Doğru tedavi edilirse kontrol altına alınabilir
• Yanlış veya eksik tedavi edilirse kronikleşebilir
  
  

Bu nedenle tedavi planı;

• çocuğun yaşı
• belirtilerin şiddeti
• alerjen türü
• eşlik eden hastalıklar

dikkate alınarak kişiye özel oluşturulmalıdır.

Alerjik Nezlede Tedavinin Temel Basamakları

Alerjik nezle tedavisi 4 ana başlık altında ele alınır:

1. Alerjenden korunma
2. İlaç tedavisi
3. Destekleyici önlemler
4. Alerji aşısı (immünoterapi)

Bu basamaklar çoğu zaman birlikte uygulanır.

Alerjenden Korunma 

İlaçlar belirtileri azaltır, ancak alerjenle temas devam ederse tam kontrol sağlanamaz.

Ev Tozu Akarına Karşı Önlemler

• Yatak, yorgan ve yastıklar alerjen geçirmez kılıfla kaplanmalı
• Haftada en az 1 kez 60°C’de çarşaf yıkama
• Halı ve peluş oyuncaklar mümkünse azaltılmalı
• Ev sık sık havalandırılmalı
• Nem oranı %40–50 civarında tutulmalı

Bu önlemler tek başına bile bazı çocuklarda belirtileri belirgin şekilde azaltabilir.

Polen Alerjisinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

• Polen yoğunluğunun yüksek olduğu saatlerde (sabah erken) dışarı çıkmamak
• Eve gelince yüz, el ve saçları yıkamak
• Pencereleri özellikle rüzgârlı havalarda kapalı tutmak
• Arabada polen filtresi kullanmak

Hayvan Alerjisinde Gerçekler

• Hayvanın “temiz” olması alerji riskini ortadan kaldırmaz
• Sadece tüy değil, deri döküntüleri de alerjendir
• Hayvanla temas sonrası belirtiler artıyorsa mutlaka değerlendirilmelidir

İlaç Tedavisi (Yaşa ve Şiddete Göre)

İlaç tedavisi mutlaka doktor önerisiyle planlanmalıdır.

Antihistaminik İlaçlar

Alerjik nezlede en sık kullanılan ilaç grubudur.

Ne işe yarar?

• Hapşırma
  
• Burun akıntısı
  
• Burun ve göz kaşıntısı
  

gibi belirtileri azaltır.

Önemli noktalar:

• Yeni nesil antihistaminikler uyku yapmaz
  
• Bebek ve çocuklarda yaşa uygun doz çok önemlidir
  
• Düzenli kullanım, düzensiz kullanıma göre daha etkilidir
  

“Gerektikçe” değil, doktorun önerdiği süre boyunca kullanılmalıdır.

Burun Spreyleri (En Etkili Tedavi)

Alerjik nezlede en etkili ilaç grubu, kortikosteroid içeren burun spreyleridir.

Neden Bu Kadar Etkilidir?

• Burun içindeki iltihabı baskılar
• Burun tıkanıklığını en iyi azaltan ilaçlardır
• Uzun süreli kullanımda bile güvenlidir (doğru dozda)

Ebeveynlerin en sık sorusu:

“Burun spreyi bağımlılık yapar mı?”

Hayır.
Alerjik nezlede kullanılan spreyler, bağımlılık yapan spreylerle aynı değildir.

Bebeklerde Burun Spreyi Kullanılır mı?

• Tuzlu su (deniz suyu) spreyleri her yaşta güvenle kullanılabilir
• İlaçlı spreyler mutlaka doktor önerisiyle başlanmalıdır

Doğru teknikle kullanmak, ilacın etkisini belirgin şekilde artırır.

Destekleyici Tedaviler

• Deniz suyu ile burun temizliği
• Bol sıvı alımı
• Odanın nem dengesinin korunması

Bunlar tek başına tedavi değildir ama ilaçların etkisini artırır.

Alerjik Nezlede Antibiyotik Gerekir mi?

Hayır.
Alerjik nezle bakteriyel bir hastalık değildir.

Antibiyotikler:

• Alerjik nezleyi iyileştirmez
• Gereksiz kullanıldığında bağışıklık dengesini bozabilir

Ancak alerjik nezleye ikincil bir enfeksiyon eklenirse, o zaman değerlendirilir.

Alerji Aşısı (İmmünoterapi)

Alerji aşısı, alerjik nezlede hastalığın seyrini değiştirebilen tek tedavidir.

Kimler İçin Uygundur?

• Belirtileri şiddetli olanlar
• İlaçlara rağmen kontrol sağlanamayanlar
• Uzun yıllar süreceği öngörülen alerjik nezle hastaları
  

Nasıl Etki Eder?

• Bağışıklık sistemini alerjene alıştırır
• Zamanla alerjik yanıtı azaltır
  

Genellikle 5 yaş sonrası çocuklarda tercih edilir.

Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Kontrol altına alınmayan alerjik nezle:

• Kronik sinüzit
• Orta kulak iltihabı
• Uyku bozukluğu
• Okul başarısında düşüş
• Astım gelişimi
  

riskini artırır.

Bebek ve Çocuklarda Alerjik Nezlede Evde Alınabilecek Önlemler

Alerjik nezlede ilaç tedavisi önemlidir; ancak ev içi düzenlemeler yapılmadan tam bir iyilik hali sağlamak çoğu zaman mümkün olmaz. Çünkü çocuk, ilacın etkisi geçtikten sonra tekrar aynı alerjenlerle temas etmeye devam eder.

Bu nedenle evde alınacak önlemler:

• Tedavinin etkinliğini artırır
• İlaç ihtiyacını azaltabilir
• Şikâyetlerin tekrarını önleyebilir

Özellikle bebeklerde, ev içi önlemler tedavinin temelini oluşturur.

Yatak Odası Düzenlemesi (En Kritik Alan)

Çocuklar zamanlarının büyük bir bölümünü yatak odasında geçirir. Bu nedenle ilk düzenleme buradan başlamalıdır.

Yapılması Gerekenler:

• Yatak, yorgan ve yastıklar alerjen geçirmez kılıfla kaplanmalı
• Çarşaflar haftada en az 1 kez 60°C’de yıkanmalı
• Yatak odasında halı ve kalın perdeler mümkünse kaldırılmalı
• Peluş oyuncaklar azaltılmalı (kaldırılamıyorsa haftada 1 yıkanmalı)

“Temiz ev” yetmez, alerjen yükü azaltılmış ev gerekir.

Ev Tozu Akarına Karşı Günlük Yaşam Önlemleri

Ev tozu akarları gözle görülmez ama alerjik nezlenin en sık nedenidir.

• Elektrik süpürgesi tercihen HEPA filtreli olmalı
• Süpürme işlemi çocuk evde yokken yapılmalı
• Evin nem oranı %40–50 civarında tutulmalı
• Nemli bezle toz alma tercih edilmeli

Aşırı nem, küf oluşumunu artırır; çok kuru hava ise burun mukozasını tahriş eder.

Polen Alerjisi Olan Çocuklar İçin Evde Önlemler

Polen alerjisinde sorun çoğu zaman evin dışından eve taşınan polenlerdir.

• Eve gelince eller, yüz ve saçlar yıkanmalı
• Dışarıda giyilen kıyafetler yatak odasına sokulmamalı
• Sabah erken saatlerde pencereler kapalı tutulmalı
• Evin içi düzenli havalandırılmalı ama rüzgârlı saatlerde dikkatli olunmalı

Polen mevsiminde “pencereyi sürekli açık tutmak” sanılanın aksine belirtileri artırabilir.

Evcil Hayvan Varsa Ne Yapılmalı?

Evcil hayvan alerjisi olan çocuklarda en zor konu budur.

Gerçekçi yaklaşım:

• Hayvanın yatak odasına kesinlikle girmemesi
• Halı ve koltukların düzenli temizlenmesi
• Temas sonrası el ve yüz yıkama alışkanlığı

“Hayvanı yıkayalım, alerji geçer” düşüncesi bilimsel olarak doğru değildir.

Sigara Dumanı ve Kimyasal Maruziyet

Sigara dumanı:

• Alerjik nezleyi başlatmaz
• Ama belirtileri şiddetlendirir

Alerjik nezleli bir çocuk için:

• Evde
• Balkonda
• Arabada

sigara içilmesi kabul edilebilir değildir.

Ayrıca:

• Oda spreyleri
• Keskin temizlik ürünleri
• Yoğun parfümler
  

burun mukozasını tahriş ederek şikâyetleri artırabilir.